Kalkulator BMI

Klasyfikacja BMI wg WHO

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje następujące kategorie BMI dla dorosłych powyżej 20 roku życia. Te zakresy obowiązują niezależnie od wieku i płci.

Zagrożenia zdrowotne wg kategorii BMI

Jak oblicza się BMI

BMI oblicza się dzieląc masę ciała przez kwadrat wzrostu. Wzór różni się nieznacznie w zależności od używanych jednostek:

Przykład z liczbami: dwie osoby, dwa wyniki

Ola mierzy 165 cm i waży 61 kg. Wojtek mierzy 183 cm i waży 98 kg. Poniżej dzielenie rozpisane dla obojga, bez zaokrąglania po drodze.

Ola trafia w środek normy. Wojtek jest 0,7 punktu pod granicą otyłości, a kalkulator wyliczy mu 14,6 kg do zrzucenia, żeby zejść do BMI 24,9. Czego arytmetyka mu nie powie? Które 14,6 kg. Przy 98 kg i 14% tkanki tłuszczowej nosi około 84 kg masy beztłuszczowej, a przy 98 kg i 32% — około 67 kg. Wzór w obu przypadkach zwraca 29,3, bo jedyne przyrządy, z których korzystał, to waga i miarka krawiecka.

Policz granice wstecz i zdrowy zakres wychodzi 62,0–83,4 kg dla Wojtka oraz 50,4–67,8 kg dla Oli. To okno szerokie na 21 kg u niego i na 17 kg u niej, czyli kilka rozmiarów spodni. Mniej więcej taką dokładność ta miara kiedykolwiek obiecywała.

Tabela BMI według wzrostu i masy ciała

Znajdź swój wzrost w nagłówku i masę ciała w pierwszej kolumnie. Każda komórka powstała z tego samego dzielenia, które wykonuje kalkulator, więc Twój wynik powinien zgadzać się z najbliższą komórką co do zaokrąglenia. Jeśli się nie zgadza, sprawdź jednostki.

Przejedź wzrokiem wiersz 80 kg, a kategorie zmieniają się w locie: otyłość przy 155 cm, nadwaga przy 175 cm, norma przy 185 cm. Dziesięć kilogramów to 3,5 punktu BMI przy 170 cm i 2,6 punktu przy 195 cm, więc osoba wysoka przekracza mniej granic przy tej samej zmianie masy. Robi to kwadrat wzrostu w mianowniku i to samo sprawia, że BMI zawyża wynik u wysokich, a zaniża u niskich.

Ta sama siatka czytana odwrotnie pokazuje, przy jakiej masie leży każda granica dla Twojego wzrostu.

Kolumna BMI 23 stoi tu nie bez powodu. Zespół ekspertów WHO opublikował w 2004 roku w The Lancet przegląd danych z populacji azjatyckich, utrzymał progi 25 i 30 jako klasyfikację międzynarodową i wskazał 23 oraz 27,5 jako dodatkowe punkty działań zdrowia publicznego, bo przy tym samym BMI odsetek tkanki tłuszczowej i ryzyko cukrzycy typu 2 są w tych populacjach wyższe. Część wytycznych krajowych przyjęła od tamtej pory 23 jako próg nadwagi. Przy 165 cm te dwa progi dzieli 5,5 kg.

BMI Prime i Wskaźnik Ponderala

BMI Prime to stosunek Twojego BMI do górnej granicy normy (25). BMI Prime równe 1,0 oznacza dokładnie granicę. Wartości poniżej 1,0 mieszczą się w normie lub niedowadze; powyżej 1,0 oznacza nadwagę lub otyłość.

Wskaźnik Ponderala (ang. Ponderal Index) używa sześcianu wzrostu zamiast kwadratu, co czyni go dokładniejszym dla osób bardzo wysokich lub niskich. Prawidłowy zakres to 11–15 kg/m³. W przeciwieństwie do BMI, wskaźnik Ponderala nie zawyża systematycznie otłuszczenia u osób wysokich ani nie zaniża go u osób niskich.

Kiedy BMI myli

BMI odczytuje z człowieka dwie liczby i nie ma miejsca na nic więcej. Pięć grup dostaje od niego wynik systematycznie przekłamany, a świadomość, czy należysz do którejś z nich, jest warta więcej niż sam wynik.

• Sylwetki umięśnione. Mięsień ma większą gęstość niż tłuszcz, mniej więcej 1,06 wobec 0,9 g/cm³, więc ciało, które przy stałej masie wymienia tłuszcz na mięśnie, zachowuje to samo BMI i traci obwody. Wynik Wojtka 29,3 trzyma się tak samo przy 84 kg masy beztłuszczowej, jak przy 67 kg. Rugbysta i mężczyzna z kanapy o tym samym wzroście i masie są dla wzoru nie do odróżnienia — dlatego rekompozycja ciała potrafi trwać miesiącami, a waga i kategoria stoją w miejscu.
• Osoby starsze. Masa mięśniowa spada od czwartej dekady życia, więc to samo BMI w wieku 70 lat kryje zwykle więcej tłuszczu niż w wieku 30 lat. Winter i współpracownicy (American Journal of Clinical Nutrition, 2014) zebrali 32 badania osób po 65. roku życia i zobaczyli wzrost śmiertelności poniżej BMI około 23, bez wyraźnej nadwyżki w przedziale 25–30. Ściąganie osiemdziesięciolatka z 27 do 23 potrafi kosztować mięśnie, które trzymają go na schodach.
• Populacje azjatyckie i południowoazjatyckie. Konsultacja WHO z 2004 roku ustawiła punkty działania na 23 i 27,5. BMI 24 czyta się jako normę na skali międzynarodowej i jako nadwagę na azjatyckiej, przy tym samym ciele tego samego ranka. Z której skali skorzysta lekarz, zależy od kraju i od wytycznych, którymi się posługuje.
• Ciąża. W ciąży BMI nie znaczy nic, bo na wadze stoi także płód, łożysko, płyn owodniowy i zwiększona objętość krwi. Opieka położnicza sięga po BMI sprzed ciąży: wytyczne Institute of Medicine z 2009 roku wiążą zalecany przyrost masy w ciąży właśnie z tą wartością i tylko taką rolę ta liczba tutaj pełni.
• Dzieci i nastolatki. Tabela dla dorosłych nie działa poniżej 20 lat. BMI 19 jest zwyczajne u siedemnastolatka i wysokie u sześciolatka, bo skład ciała zmienia się razem ze wzrastaniem. Pediatria odnosi dziecko do siatek centylowych BMI dla wieku — w Polsce najczęściej do siatek z badania OLAF, a poza nią do siatek CDC z 2000 roku lub WHO. Sprawdzanie dziecka w tabeli dla dorosłych częściej daje odpowiedź błędną niż trafną.

Co mierzyć obok BMI

BMI to badanie przesiewowe, a przesiew istnieje po to, żeby wskazać następny pomiar. Żadna z poniższych miar nie wymaga sprzętu poza miarką krawiecką i każda odpowiada na pytanie, którego BMI nie stawia.

• Stosunek obwodu talii do wzrostu (WHtR). Obwód talii podzielony przez wzrost, granica wynosi 0,5. Brytyjska agencja NICE w aktualizacji wytycznych z 2022 roku zaleciła go jako uzupełnienie BMI u dorosłych z BMI poniżej 35. Wojtek ma 183 cm, więc jego talia powinna trzymać się poniżej 91,5 cm. Jedno dzielenie, a widzi ten tłuszcz brzuszny, który BMI przekracza obojętnie.
• Sam obwód talii. Wytyczne kliniczne NIH/NHLBI z 1998 roku wskazują podwyższone ryzyko powyżej 102 cm u mężczyzn i 88 cm u kobiet, mierzone na wysokości górnej krawędzi talerza biodrowego, po zwykłym wydechu. Zestaw go z obwodem bioder w kalkulatorze talia–biodra.
• Procent tkanki tłuszczowej. To jest ta wielkość, którą BMI zastępuje. Kalkulator tkanki tłuszczowej szacuje ją z obwodów metodą US Navy. Domowe wagi bioimpedancyjne rozjeżdżają się z badaniem DEXA o kilka punktów procentowych, więc pojedynczy odczyt traktuj jako przedział, nie jako wartość.
• Kierunek, w którym idzie waga. Średnia tygodniowa spadająca o 0,4 kg mówi więcej niż jakikolwiek pojedynczy pomiar BMI, a dzienna masa ciała skacze o kilogram albo dwa na wodzie, sodzie i zawartości jelit. Dlaczego waga kłamie z dnia na dzień opisuje szum, który trzeba z tego uśrednić.

Jeśli szukasz konkretnej wagi docelowej zamiast kategorii, kalkulator idealnej wagi liczy równolegle wzory Devine'a, Hamwiego, Robinsona i Millera, dzięki czemu widać, jak bardzo cztery uznane metody różnią się co do tego samego ciała. A kiedy przychodzi do zmiany tej liczby, arytmetyka energetyczna zaczyna się w kalkulatorze BMR.

Najczęstsze pytania o BMI

• Jakie BMI jest prawidłowe?
  WHO wyznacza normę od 18,5 do 24,9 dla dorosłych powyżej 20 lat, bez poprawki na wiek i płeć. Dla wzrostu 165 cm ten przedział wypada między 50,4 a 67,8 kg, a dla 185 cm między 63,3 a 85,6 kg.
• Czy BMI ma sens przy dużej masie mięśniowej?
  Zwykle nie. Mięsień ma większą gęstość niż tłuszcz, więc wytrenowane ciało wychodzi wysoko. Mężczyzna o masie 98 kg i wzroście 183 cm dostaje 29,3 niezależnie od tego, czy nosi 84 kg czy 67 kg masy beztłuszczowej. Zanim uznasz to 29,3 za rozpoznanie, sprawdź procent tkanki tłuszczowej albo stosunek talii do wzrostu.
• Dlaczego dla populacji azjatyckich próg zaczyna się od 23?
  Bo w 2004 roku eksperci WHO opublikowali w The Lancet analizę pokazującą, że przy tym samym BMI odsetek tkanki tłuszczowej i ryzyko cukrzycy typu 2 są w wielu populacjach azjatyckich wyższe. Klasyfikacją międzynarodową zostały 25 i 30, a 23 oraz 27,5 dorzucono jako punkty działania. Dla wzrostu 165 cm te progi dzieli 5,5 kg.
• Czy można liczyć BMI w ciąży?
  Nie. Na wadze stoi płód, łożysko, płyn owodniowy i zwiększona objętość krwi, więc ten iloraz nie mierzy niczego użytecznego. Opieka położnicza korzysta z BMI sprzed ciąży i na nim opierają się zakresy przyrostu masy według Institute of Medicine z 2009 roku.
• Jak liczyć BMI u dziecka?
  Nie z tabeli dla dorosłych. Dzieci ocenia się na siatkach centylowych BMI dla wieku — w Polsce zwykle na siatkach z badania OLAF, a poza nią na siatkach CDC z 2000 roku albo WHO. BMI 19 jest zwyczajne u siedemnastolatka i wysokie u sześciolatka.
• Czy BMI uwzględnia wiek?
  Wzór nie ma w ogóle składnika wieku. Największe znaczenie ma to po 65. roku życia: Winter i współpracownicy (American Journal of Clinical Nutrition, 2014) zebrali 32 badania i zobaczyli wzrost śmiertelności poniżej BMI około 23, a nie powyżej 25.
• Ile trzeba schudnąć, żeby zmienić kategorię BMI?
  To zależy od wzrostu. Dziesięć kilogramów daje 3,5 punktu BMI przy 170 cm i 2,6 punktu przy 195 cm. Zejście z BMI 30 do 25 to 13,6 kg przy 165 cm i 18,1 kg przy 190 cm.
• Co jest lepsze: BMI czy obwód talii?
  Obwód talii odpowiada na inne pytanie i wyłapuje ten tłuszcz, którego BMI nie widzi. NICE w aktualizacji z 2022 roku zaleca stosunek talii do wzrostu obok BMI u dorosłych z BMI poniżej 35, z granicą 0,5 — czyli osoba o wzroście 170 cm celuje w talię poniżej 85 cm.